Huyện Tây Sơn là một huyện ở phía Tây tỉnh Bình Định. Huyện lỵ là thị trấn Phú Phong. Huyện có diện tích tự nhiên là 708 km², dân số 136.000 người.

Địa lý

Địa giới

Huyện Tây Sơn giáp với huyện Vĩnh Thạnh ở phía Tây Bắc, huyện Phù Cát ở phía Đông Bắc, Thị xã An Nhơn ở phía Đông Nam, huyện Vân Canh ở phía Nam, tỉnh Gia Lai ở phía Tây.

Hành chính

Huyện có 15 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 14 xã: Bình Thành, Bình Nghi, Bình Tường, Bình Hoà, Bình Tân, Bình Thuận, Tây An, Tây Vinh, Tây Bình, Tây Xuân, Tây Phú, Tây Giang, Tây Thuận, Vĩnh An và thị trấn Phú phong - huyện lỵ.

Sông Côn chảy qua địa bàn huyện theo hướng Đông Nam, từ huyện Vĩnh Thạnh tới Thị xã An Nhơn. Thị trấn Phú Phong, nằm trên bờ sông Côn, cách thành phố Quy Nhơn 40 km, cách sân bay Phù Cát 20 km, và có quốc lộ 19 chạy qua. Đèo An Khê, trên quốc lộ 19 cũng là ranh giới giữa Tây Sơn với tỉnh Gia Lai. Dân số của huyện năm 1999 là 13,0 vạn người.

Lịch sử

Trước năm 1975, dưới thời Việt Nam Cộng hòa, huyện Tây sơn có tên là quận Bình Khê. Sau năm 1975 lấy tên cũ là huyện Tây Sơn.

Tây Sơn được nhiều người biết đến, là quê hương của ba anh em nhà Tây Sơn là Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ và Nguyễn Lữ, lãnh tụ cuộc khởi nghĩa Tây Sơn, với những chiến thắng vĩ đại chống quân xâm lược Xiêm La (Thái Lan) và nhà Thanh (Mãn Châu), chống lại chế độ chúa Nguyễn và chúa Trịnh, thiết lập nên nhà Tây Sơn. Trong đó kiệt xuất nhất là người anh hùng áo vải Nguyễn Huệ, sau trở thành vua Quang Trung.

Từ thời Quang Trung đến thời Pháp thuộc, Tây Sơn đã có nhiều anh hùng dân tộc như: Bùi Thị Xuân, Võ Văn Dõng, Trần Quang Diệu, Mai Xuân Thưởng,...

Du lịch

Tượng đài Quang Trung trước Bảo tàng Quang Trung

Các địa điểm du lịch nằm trong huyện Tây Sơn:

Bảo tàng Quang Trung ( Thị trấn Phú Phong): nơi trưng bày các di tích về Quang Trung và cuộc khởi nghĩa Tây Sơn của ba anh em nhà Tây Sơn;

Khu du lịch Hầm Hô, thôn Phú Mỹ xã Tây Phú, cách thị trấn Phú Phong 4 km: đây vừa là khu danh thắng lại có địa thế hiểm yếu, vừa từng là căn cứ của nghĩa quân Tây Sơn (nhà Tây Sơn) và của nghĩa quân Cần Vương chống Pháp: Mai Xuân Thưởng;

Lăng Mai Xuân Thưởng ( Xã Bình Tường ): cách Thị trấn Phú phong 5 km theo quốc lộ 19 về hướng Tây lên Gia lai: Đây là lăng mộ của người anh hùng Cần Vương Mai Xuân Thưởng, người làng Phú Lạc, xã Bình Thành. Mộ đầu tiên của ông hiện còn ở làng Phú Lạc và sau đó mới chuyển vào lăng hiện tại.

Tháp Dương Long, nằm giáp ranh giữa hai xã Tây Bình và Bình Hòa, cách thị trấn Phú Phong 11 km

Từ đường Bùi Thị Xuân ( Thuộc Thị trấn Phú Phong) : Nơi thờ cúng nữ tướng của Quang Trung là Bùi Thị Xuân và dòng họ Bùi của bà tại đây.

Thác Đổ: Nằm cách thị trấn Phú Phong khoảng 10 km về hướng Tây nam, thuộc xã Bình Tường: Thác rất đẹp và hùng vĩ. Hiện vẫn còn rất hoang sơ, chưa được khai thác đúng mức.

Hồ Thuận Ninh: Thuộc xã Bình Tân, cách thị trấn Phú Phong chừng 10 km về phía Bắc. Là một hồ nước thủy lợi lớn của huyện Tây Sơn, rất phù hợp với du lịch sinh thái và câu cá giải trí.

Lễ hội Đống Đa: được tổ chức vào ngày mùng 5 tháng Giêng âm lịch hàng năm tại Thị trấn Phú Phong. 

Giao thông

Đường bộ có Quốc lộ 19, là tuyến giao thông huyết mạch, nối Quy Nhơn (Bình Định) với Pleiku (Gia Lai), mối giao lưu hàng hóa đối với khu vực Tây Nguyên.

Đường thủy trên sông Côn.