Ngoài bánh chưng, bánh tét là món bánh không thể thiếu trong ngày Tết theo phong tục của người Việt chúng ta từ Nam ra Bắc thì ở Quảng Nam còn các loại bánh khác nữa cũng không thể thiếu với những cái tên gọi rất lạ như đã kể trên.

Cứ đến độ khoảng 20 tháng Chạp trở lên, các bà, các mẹ, các chị ở các vùng quê Quảng Nam bắt đầu xôn xao đi chợ Tết. Người thì chở, người thì gánh, người thì đội thúng, mủng trên đầu mang theo gạo, nếp để đến các tiệm xay bột về làm các thức bánh Tết. Mỗi loại bánh đều có vị đặc biệt và cách chế biến cũng đặc biệt như cái tên gọi của nó. Thời gian làm bánh tùy theo mỗi gia đình, đa phần họ sẽ làm trước khi diễn ra lễ cúng tất niên để lấy các loại bánh này bày trong mâm cúng.

Bánh in

Trong số các loại bánh trên, bánh in là dễ làm nhất, chỉ cần trộn đều bột nếp xay mịn với đường sênh (một loại đường hạt mịn, màu trắng để làm bánh) theo tỷ lệ phù hợp rồi  đổ vào khuôn và nặn (dệnh) bánh thôi. Khuôn thường là khuôn gỗ hoặc khuôn nhôm, trên đáy khuôn có chạm các hoa văn nổi như chữ hỷ, hoa mai, hoa sen, hoa cúc, cá chép… Điều đòi hỏi ở người làm bánh in là phải dệnh thật mạnh, đủ lực để bột liên kết chặt, các hoa văn trong khuôn được in lên bánh rõ hơn và bánh về sau không bị vỡ nát, mất hình dạng. 

Bánh in

Bánh tổ

Bánh tổ cũng được chế biến từ nguyên liệu giống bánh in là bột nếp và đường, nhưng loại đường dùng để làm bánh tổ là đường nâu. Người ta đem nấu đường cho đến lúc đường nhuyễn (được gọi là đường tới) để nguội rồi đổ vào bột, trộn đều cho bột tan hết vào đường, sau đó đổ vào khuôn, rắc ít mè lên mặt bánh và đem chưng cách thủy khoảng 30 phút cho bánh chín.

Bánh tổ

Bánh nổ

Bánh nổ thì làm công phu hơn, trải qua khá nhiều công đoạn và thường được đem tới lò để làm chứ ở các gia đình thường không có đủ dụng cụ để làm bánh. Khác với bánh in và bánh tổ, bánh nổ không được làm từ bột nếp xay mịn mà để nếp nguyên hạt đem đến các tiệm dịch vụ làm bánh tết để rang cho bung to lên thành hạt cốm. Hoặc tự mỗi nhà cũng có thể rang cho nếp bung lên bằng cách dùng chiếc chảo to bắc lên bếp, đốt lửa cho chảo nóng, đổ nếp hạt vào rang. Dùng đũa trộn đều nhiều lần, lấy nắp đậy lại để hạt nếp khỏi văng ra ngoài. Khoảng vài phút sau mở nắp ra lấy đũa trộn lại vài lần rồi nhắc chảo xuống đổ ra thúng. Tiếp tục bắc chảo khác lên rang cho đến khi hết nếp. Rang xong để cho nếp dịu, dùng tay chà nhẹ cho trấu dính trong vỏ rời ra. Lúc này hạt nổ sạch trấu trắng như bông, ta có thể đóng thành cây bánh nổ.

Bánh nổ

Bánh khảo

Bánh khảo hay còn gọi là bánh bảy lửa vì để làm được nên một mẻ bánh khảo này phải trải qua bảy lần lửa. Nguyên liệu chế biến rất đơn giản, nhưng công đoạn chế biến thì rất công phu, đòi hỏi nhiều thời gian, sự khéo léo và kinh nghiệm của người làm bánh lâu năm. Làm bánh bảy lửa chỉ cần bột gạo, đường kính, gừng, mè…

Bánh khảo
 

Bánh thuẫn

Bánh thuẫn cũng là một trong những loại bánh truyền thống không thể thiếu trong ngày Tết của những gia đình Quảng Nam.

Bánh thuẫn

Bánh bó hay còn được gọi với cái tên khác là bánh lăn. Để làm bánh bó cần nhiều nguyên liệu hơn các lọai bánh khác và cũng khá công phu. Ngoài bột nếp và đường nâu (đường trắng), còn cần một số nguyên liệu khác để tăng thêm vị cho bánh như cơm dừa, cà rốt, thơm, đậu phộng rang, nổ nếp, gừng. Những nguyên liệu phụ này thì tùy mỗi người thích ăn bánh vị như thế nào mà cho vào cùng lúc thắng đường. Đường thắng cho đến khi tới, để nguội, đổ hỗn hợp đường vừa thắng vào bột trộn đều cho đến khi bột tan hết, bám chặt vào đường và kết lại với nhau. Sau đó trải lớp giấy nilon ra mặt bàn, mâm hoặc chiếc nia (nong) rồi múc bột vừa nhào xong ra vừa đủ 1 cây (kích thước bằng đòn bánh tét) sau đó lăn tròn đến khi nào đòn bánh mềm mịn là được. Để bảo quản bánh, người ta cũng lấy túi nilon bọc lại, muốn ăn thì cắt thành từng lát mỏng. Bánh bó cũng có thể đem chiên lên để ăn.

Bánh bó

Ngoài việc để tiếp khách, các loại bánh này cũng là một phần không thể thiếu trong mâm cúng đầu năm của người Quảng Nam.
Ngày nay, mặc dù có rất nhiều các loại bánh kẹo được sản xuất sẵn, thơm ngon, đẹp mắt hơn nhưng vẫn không thể nào thay thế hoàn toàn được cho các thức “bánh trái mùa xưa” đầy dân dã, mộc mạc này của người Quảng Nam trong dịp Tết. Nhấm nháp những chiếc bánh quê dân dã, nhâm nhi ly trà thơm và nói chuyện phiếm trong những ngày đầu năm thật không còn gì thú vị bằng!./.